Globo-cowboy Amerika

Misschien wel het opmerkelijkste feit van zijn tweede presidentschap tot dusver is hoezeer Donald Trump de internationale kaart trekt.

Machtsovername in Venezuela, olietankers enteren in internationale waters, Cuba boycotten, Groenland claimen, Mexico, Colombia en Iran afdreigen, maar liefst 66 internationale organisaties de rug toekeren, de eigen centrale bank vervolgen, straatgeweld met immigratiediensten: het nieuwe jaar is amper begonnen en elke dag dendert de Amerikaanse revolutie verder. Ondertussen tekende de Trump-familie alweer een deal in een land waar de Trump-regering toevallig zakendoet, deze keer een vastgoedproject van zowaar 10 miljard dollar in Saudi-Arabië. Geen haan die ernaar kraait, want het Amerikaanse congres ligt nog steeds in coma en de media zijn oververzadigd.

Misschien wel het opmerkelijkste feit van zijn tweede presidentschap tot dusver is hoezeer Donald Trump de internationale kaart trekt. De MAGA-beweging wou een einde maken aan ‘globocop’ VS die onder de globalisering overal de wereldorde overeind hield. Maar in plaats van het verwachte isolationisme krijgen we ‘globo-cowboy’ VS: een Amerika dat roekeloos zijn wapens inzet waar het uitkomt en dat alle tegenstanders afdreigt met kogels en bommen. Het gaat om dominantie en naakte macht.

Onderliggend aan dat cowboygedrag ligt een realpolitieke mix die ruikt naar de 19de-eeuwse wereld van handelsoorlogen, mercantilisme, invloedssferen, imperialisme, kolonialisme, militarisme en grootmachtendynamiek. Het toenmalige Amerika was een jonge natie dat de eigen hemisfeer vooral wou afschermen tegen die toen typisch Europese machtsfenomenen. Dat was de essentie van de Monroe-doctrine uit 1823. Donald Trump zet die doctrine op zijn kop. Zijn Amerika gedraagt zich regionaal en internationaal precies zoals een dominant Europees land uit de 19de eeuw.

De ambivalentie van Amerika tegenover Europa – zowat de historische norm tot aan de Tweede Wereldoorlog – is ook weer terug, maar ook die is helemaal omgedraaid. Het is niet langer een idealistisch democratisch Amerika dat afstand neemt van het traditionalistische onvrije Europa, het is het nationalistische, unilaterale Amerika dat het democratische, multilaterale Europa afvalt of zelfs bestrijdt. Europa ziet Amerika internationaal de handel, de instellingen en de regels fnuiken terwijl Trump nationaal de rechtsstaat en de instellingen ondermijnt.

De paradox is dat precies de internationale rechtsorde en het netwerk van allianties de grootste Amerikaanse troefkaarten zijn in een mondiale machtsstrijd met China. Peking heeft jarenlang vruchteloos geprobeerd om met veel geld de internationale netwerken van de VS te verzwakken of ze te beconcurreren met Chinese alternatieven, terwijl het zich consistent inwerkte in instellingen als de Verenigde Naties. Die instellingen krijgen ze nu bijna cadeau van de Amerikanen die elders ook nog eens hun eigen ruiten ingooien.

Op langere termijn zal globo-cowboy Amerika minder machtig zijn dan globo-cop Amerika. Waar de Amerikanen zich terugtrekken, zullen andere machten opstaan, China of andere. Waar de Amerikanen blijven, zullen landen minder afhankelijk van Amerika willen worden. Nieuwe grootmachten, nieuwe regionale machten en nieuwe allianties zijn voorspelbaar. Die zullen collectief en gaandeweg Amerika verzwakken. De dominantie van globo-cowboy Amerika vandaag komt er vooral omwille van die globo-cop van gisteren. Europa is de speelbal van Trump omdat we ons afhankelijk hadden gemaakt van het Amerika voor Trump. Dat zal veranderen, vroeg of laat.

Op korte termijn lonkt niet alleen imitatiegedrag van andere aspirant-cowboynaties, die conflicten en oorlog kunnen ontketenen, maar ook de hybris in het Witte Huis. Trump schiet met het machtigste speelgoed op aarde, maar zelfs de beste cowboys kunnen missen. Als dat gebeurt, zijn alle weddenschappen open.

Verschenen als column in Trends/Knack van 12.01.2026