Het verval van Amerika

Het paradoxale van Donald Trump is dat zijn politiek van Amerikaanse dominantie eigenlijk Amerikaanse zwakte verbergt en organiseert.

De geschiedenis van het presidentschap van Donald Trump ligt nog in de toekomst. Maar behoudens onverwachte kentering, lijkt een zaak wel duidelijk: Trump is zowel de exponent als de architect van het verval van Amerika. De positie van de VS als de globale hegemoon na het einde van de Koude Oorlog was per definitie relatief tanend door de opkomst van China. Het paradoxale van Donald Trump is dat zijn politiek van Amerikaanse dominantie eigenlijk Amerikaanse zwakte verbergt en organiseert.

Neem nu agenda van Amerikaanse suprematie in de westelijke hemisfeer. Dat lijkt op spectaculaire Amerikaanse machtsprojectie maar harkt terug naar de zogenaamde Monroe-doctrine uit de negentiende eeuw, toen Amerika nog lang geen wereldmacht was maar wel een regionale speler die de toenmalige Europese wereldmachten uit de eigen achtertuin wilde houden. Dat Amerika onder Trump terugplooit op de eigen hemisfeer is in die zin een teken van zwakte. Tegelijkertijd schept dat globaal meer ruimte voor ambitieuze landen, China op kop, waardoor Amerika verder terrein verliest.

Tot voor het eerste presidentschap van Trump geloofden Amerikaanse machthebbers dat wereldhandel en de suprematie van het Amerikaanse kapitalisme China finaal democratischer en westers zouden maken. Trump I luidde de periode in van officiële geopolitieke concurrentie tussen de VS en China: een eerste teken van Amerikaanse achteruitgang. Trump II laat handelsoorlog en intimidatie los op vriend en vijand, maar niet op China. Ondertussen heeft China zelf de kracht en de macht om Amerika pijn te doen. Trump kiest daarom vooral voor accommodatie, opnieuw een teken van achteruitgang.

Het verval van Amerika stuwt de verdere opmars van China. Bedenk hoe assertief China zich blijft opstellen tegenover Europa. De industriële dumping gaat onverminderd door, de kritieke toegang tot zijn zeldzame aardse mineralen blijft China als een drukkingsmiddel in plaats van een verleidingstechniek hanteren. China weet dat Europa en andere landen verlangen naar compensatie en balans in de internationale relaties en daarvoor naar China kijken. Maar in plaats van een charmeoffensief geeft China te kennen dat nieuwe relaties onder Chinese voorwaarden zullen gebeuren, precies ook omdat Amerika geen alternatief meer biedt.

Het militaire cowboygedrag onder Donald Trump – in Venezuela, Iran en elders – illustreert natuurlijk de ongeziene militaire macht van Amerika, maar het maskeert ook een verlies aan Amerikaanse invloed. De echte sterkte van Amerika was dat het vooral niet naar de wapens moest grijpen om te bereiken wat het wilde. Amerika ‘spreekt zachtjes en draagt een grote stok’, was het motto van Theodore Roosevelt. Als de stille aanwezigheid van harde macht volstaat en verguld wordt met morele waarden, wint Amerika zowel macht als invloed. Onder Trump grijpt Amerika naar macht ten koste van invloed.

Ook de revolutie die Donald Trump op eigen bodem ontketent, zal Amerika vooral verzwakken. Trump stoomt door met een schuldenpolitiek die de totale Amerikaanse schuld richting de kaap van 40.000 miljard dollar duwt. Meer schuldenlast dan defensie-uitgaven, weldra lenen om interest op leningen te financieren: het zijn tekenen van verval. Trump wil het defensiebudget op korte termijn met 50% procent doen toenemen, enerzijds omdat dat geleidelijk is geërodeerd, anderzijds omdat Amerika nieuwe strategische dreigingen kent. Beide factoren illustreren tanende macht.

En dan is er nog zijn cultuuroorlog. Amerika is sterk geworden als magneet voor talent en ondernemers allerlande. Een veilige haven waar identiteit en politiek niet in de weg staan van innovatie, risico nemen en commercieel succes. Wat zal daarvan nog overblijven wanneer Trump de politieke scène heeft verlaten?

Verschenen als column in Trends/knack van 05.02.2026