NAVO 3.0

Als de kentering aanhoudt, zien we een NAVO-toekomst waarin Europese landen steeds meer voor de eigen conventionele verdediging instaan, terwijl Amerika vooral de nucleaire paraplu behoudt. De kernvraag: wie coördineert een militair Europa, de EU, de NAVO of lidstaten?

Gaat Ankara 2026 de geschiedenis in als de geboorte van de NAVO 3.0? Dat is de term die in diplomatieke kringen circuleert wanneer wordt nagedacht over een NAVO waarin Europa meer en Amerika minder betekent – een tweede vervelling van de alliantie na de eerste die volgde op het einde van de Koude Oorlog.

Minder Amerika was in de Turkse hoofdstad de eerste NAVO-top. President Donald Trump kwam, fulmineerde over zogenaamd onbetrouwbare Europese landen en leiders, dreigde met de terugtrekking van Amerikaanse troepen uit Europa en legde andermaal claim op Groenland. Dat zou in het recente verleden tot panische reacties onder de Europeanen hebben geleid. Nu haalden die collectief de schouders op terwijl ze focusten op de parallelle, tweede NAVO-top: die van vooruitgaan met herbewapening en het uitbouwen van Europese industriële defensiecapaciteit.

De miljarden stromen intussen rijkelijk – samen 139 miljard dollar extra uitgaven sinds de NAVO-top in Den Haag vorig jaar. Het defensie-industrieforum in Ankara leverde naar verluidt meer dan 50 miljard dollar aan nieuwe bestellingen op. Veel daarvan gaat naar de Amerikaanse ‘usual suspects’, maar de Europese industrie claimt ook haar deel van de koek. Het Zweedse Saab verdringt Boeing voor de vervanging van het AWACS-radarvliegtuig, Airbus zal transportvliegtuigen leveren aan elf bondgenoten, het Duitse TKMS zal onderzeeërs bouwen voor Canada. Meer Europa, minder Amerika – maar met een taart die voor iedereen groeit. Trump staat erbij, kijkt ernaar en roemt de liefde onder de NAVO-lidstaten.

Als Ankara het eerste luik is van een nieuwe NAVO na Trump, dan staat Oekraïne daarvoor symbool. Er is geen Europees zelfvertrouwen zonder Oekraïens succes op het slagveld. Er is geen sterke Europese pijler in de NAVO denkbaar zonder de Oekraïense militaire en industriële macht. Oekraïne was in Turkije niet alleen aanwezig, het was er ook belangrijk. De slotverklaring roemt het land voor zijn rol in de trans-Atlantische veiligheid. Dat is nog geen NAVO-lidmaatschap, maar het is wel een NAVO-brug, gebouwd met felbevochten Oekraïense technologische knowhow die zelfs Amerika nodig heeft.

Kiev kreeg zowaar voor twee jaar militaire steun toegezegd – samen 140 miljard euro, zonder ook maar één Amerikaanse dollar. En het zal in Oekraïne Patriot-luchtafweerraketten mogen produceren onder licentie, een potentiële technologietransfer van jewelste. De top in Ankara lijkt daarmee een koerswending van Trump zelf te bezegelen. Weg is de praat over een snelle pro-Russische vrede. In de plaats daarvan is er respect voor de krijgskunsten van Oekraïne, alsook de stille erkenning dat deze vuile oorlog vooralsnog zal blijven woeden. Het slotcommuniqué noemt Rusland een langetermijnbedreiging voor de Euro-Atlantische veiligheid en stabiliteit, terwijl het gezamenlijke verdediging onder het fameuze Artikel 5 als ‘ijzersterk’ herbevestigt. Het zijn maar woorden, maar ze staan er wel, nota bene onder Donald Trump.

Als deze kentering aanhoudt, zien we een NAVO-toekomst waarin Europese landen steeds meer voor de eigen conventionele verdediging instaan, terwijl Amerika vooral de nucleaire paraplu behoudt. Dat zal gepaard gaan met steeds meer Europese industriële en technologische clustering en met meer gepoolde pan-Europese bestellingen die pakweg 30% goedkoper zijn dan puur nationale. Als toekomstige EU-lidstaat zal Oekraïne daarbij een kritieke sleutelspeler worden, minstens de facto geïntegreerd in de NAVO-werking.

Het is nu afwachten of het Rusland van Poetin voor de alliantie nog nare verrassingen in petto heeft. Als er een Russische escalatie of provocatie volgt, zal echt moeten blijken of een sterker Europa ook een sterkere NAVO betekent, ondanks minder Amerika.

Verschenen als column in Trends van 15.07.2026